Maton, egna pintga vischnànca da muntogna grischùna
La vischnànca sche sen egna terassa sulegliva sen 1520 m.s.m., òlt sur la riva saniestra digl Ragn posteriur. Ella e situada a la spunda viers ost digl Pez Bavregn, la muntogna da tgea da Maton, a sche trànter las vischnàncas Vargistagn a Lon. La vesta sur l’antiera Val Schons a sen la culissa da muntognas imposànta e magnifica. Maton e egna vischnànca da purs cun seat bagns purils, zircumdada da pros a pastiras. Sper igls clavos grànds, biagieus agls urs da la vischnànca, statan tgeas da vacànzas an las spundas ple tessas. Egna scola dat igl betga ple an vischnànca, l’anteriura tgea da scola e vagnida renovada a sa vagnir prida par tschains. Maton â egn Volg cun egna purschida variada, agl qual la posta e integrada.

Parsùnas ancunaschaintas da Maton

Tumasch Dolf, 31/7/1889 – 3/10/1963
Fegl digl Benedetg a da la Mengia, naschida Michael. Marido cun Berta Plattner da Langenbruck. 1908 diplom da surmester secundar, 1921 diplom da musica da scola a Turitg. 1908 tocen 1952 surmester a Donat, Ziràn-Reschen a Tumegn. Tumasch Dolf â cumponieu numerusas canzùns par diversas rimnadas, par cudeschs da baselgias a par giois cun tgànt, ad â scret diversas istorgias curtas davart la veta ad igls usits an Val Schons. Sper la clamada e el ear sto activ par la Sozietad svizra par la Cultura populara, par la Crestomazia rumàntscha a pigl Dùn da Nadal. Digls 1917 tocen 1920 president da l’Uniùn rumàntscha da Schons. Tumasch Dolf e egn digls cumponists a rimnaders da canzùns prinzipals an tut igls idioms rumàntschs. Trànter oter â el survagnieu igl premi Schiller.

Tumasch Dolf: „Istorgias I “, “Istorgias II”; ediziùns da la Lia Rumantscha 1954/1959

Luigi Premoli, 1887 – 1949
Capomester a Ziràn, â survagnieu igl 1. da zarcladur 1929 igl dretg da burghes a Maton. Tar las sias ovras prinzipalas s’odan la pùnt da las Veiasmalas digls 1935 (2. pùnt) a 1938 (1. pùnt), las corecturas digl Ragn ad Andeer digls ons 40 a la restauraziùn da la baselgia San Martegn a Ziràn.